Girişte kısa ve net bir söz: Paleo diyeti, süt ve tahıl kesintisi demektir. Senin için çekici kısmı bu olabilir; özellikle laktoz intoleransı veya gluten alerjisi varsa. Paleo, işlenmiş şekerlerden de uzak durur. Bu yazıda uygulama adımlarını, günlük örnekleri ve olası yan etkileri pratik şekilde açıklıyorum.
Senin mutfağında bu diyet, daha fazla et, sebze, doğal yağ ve dikkatli meyve demektir. Kayda değer olan şu: diyetin kökü Taş Devri beslenmesine dayanıyor. Buradan devam edeceğiz ve sonra pratiğe geçeceğiz.
Konuya giriş
Paleo diyeti, Paleolitik dönemdeki avcı-toplayıcıların beslenmesinden esinlenir. Bu yaklaşımı ilk kez gastroenterolog Walter Voegtlin 1975'te gündeme getirdi. Yaklaşım, 2010'larda Loren Cordain'in çalışmalarıyla popülerleşti. Ülkemizde de 2011'de Arthur De Vany'nin kitabı ile daha geniş kitlelere ulaştı. Bu tarihçe, diyetin akademik bir tekil kaynaktan değil, farklı yazar ve pratiğin birikiminden geldiğini gösterir.
Paleo savunucuları modern işlenmiş gıdaların kronik hastalıklarla ilişkili olduğunu söyler. Mantık şu: insan genetiği binlerce yılda sabitlendi. Modern raflarda duran ürünler bu genetiğe uymaz. Dolayısıyla diyet, tahılları, sütü ve rafine şekeri kısıtlar. Bazı diyetisyen ve doktorlar ise yeterli kanıta ihtiyaç olduğunu ve bazı besin gruplarının gereksizce yasaklandığını belirtir. Senin için önemli olan, uygulamadan önce kişisel sağlık durumunu değerlendirmektir.
Detaylar
Paleo'nun temel gıdaları nettir: taze et ve balık, yumurta, sebze ve meyve, kabuklu yemişler, tohumlar ve doğal yağlar (zeytin yağı, hindistancevizi yağı, avokado yağı gibi). Bu öğeler genellikle laktaz veya gluten içermediği için laktoz intoleransı ve gluten alerjisi olanlarda tercih edilir. Ancak dikkat etmen gereken nokta işlenmiş ürünlerdir. Bazı “paleo” etiketli atıştırmalıklar içinde gizli karbonhidrat veya fazla tuz olabilir.
Yasaklar da açıkça tanımlanır: tahıllar (buğday, arpa, yulaf), baklagiller (mercimek, nohut, fasulye), süt ürünleri (sıkı versiyonda), rafine şeker ve endüstriyel bitkisel yağlar. Baklagatlar dışında süt ürünleri de pek çok paleo planında sınırlıdır; bu sebeple laktoz intoleransın varsa sıkı paleo sana pratik çözümler sunar. Ancak bakliyatlar lif ve bitkisel protein sağlar; bazı insanlar bunları diyetten çıkarmanın zorluğunu hisseder.